ตอนที่ 2: เงาอดีตใต้คราบฝุ่นและรอยแผลที่ซ่อนไว้
ความเงียบที่โรยตัวลงมาอย่างกะทันหันกลางห้องประชุมทำให้ผมรู้สึกอึดอัดจนแทบหายใจไม่ออก เสียงจอแจของผู้คนรอบข้างเหมือนจะค่อยๆ เลือนหายไป เหลือเพียงสายตาของศาสตราจารย์ธีรเดช อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ของผม ที่กำลังจับจ้องไปยังชายวัยกลางคนตรงหน้าอย่างไม่กะพริบตา
พ่อเลี้ยงของผมยืนอยู่ตรงนั้น สวมเสื้อเชิ้ตลายสก็อตตัวเก่าที่รีดจนเรียบที่สุดเท่าที่จะทำได้ กางเกงสแล็กสีดำที่ชายขารุ่ยเล็กน้อย และรองเท้าคัตชูหนังเทียมราคาไม่กี่ร้อยที่เขาซื้อมาเพื่องานนี้โดยเฉพาะ สองมือที่เต็มไปด้วยรอยแผลเป็น ตาปลา และข้อนิ้วที่บวมโตจากการแบกหามอิฐหินปูนทรายมาค่อนชีวิต กำลังกุมเข้าหากันแน่นจนข้อนิ้วซีดขาว
“คุณ… ธนา ใช่ไหม?” ศาสตราจารย์ธีรเดชเอ่ยปากขึ้นมา น้ำเสียงนั้นสั่นเครืออย่างที่ไม่เคยมีลูกศิษย์คนไหนเคยได้ยินมาก่อน ชายผู้เข้มงวด นิ่งสงบ และเฉียบขาดที่สุดในคณะวิศวกรรมศาสตร์ กำลังยืนตัวสั่น แววตาของอาจารย์เบิกกว้างด้วยความตกตะลึงระคนไม่อยากเชื่อ
พ่อของผมไม่ได้ตอบในทันที เขาค่อยๆ ก้มหน้าลงต่ำ หลบสายตาอันแหลมคมนั้น ริมฝีปากที่แห้งผากขยับเบาๆ “อาจารย์คงจำคนผิดแล้วครับ… ผมชื่อสมคิด เป็นแค่คนงานก่อสร้างรับจ้างทั่วไป”
“ไม่มีทาง!” ศาสตราจารย์ธีรเดชก้าวเข้ามาประชิดตัวพ่อ อีกฝ่ายแทบจะลืมไปเสียสนิทว่ามีผมกับแม่ยืนอยู่ตรงนั้น “รอยแผลเป็นที่หางคิ้วซ้ายนั่น… กับดวงตาคู่นี้ ต่อให้เวลาจะผ่านไปเกือบสามสิบปี หรือคุณจะเปลี่ยนชื่อเป็นอะไร ผมก็ไม่มีวันจำ อดีตหัวหน้าทีมวิจัยโครงสร้างอัจฉริยะของมหาวิทยาลัยโตเกียวผิดไปได้แน่นอน! ธนา… คุณหายสาบสูญไปไหนมาเกือบสามสิบปี? ทุกคนในวงการคิดว่าคุณตายไปแล้วในเหตุการณ์ครั้งนั้น!”
คำพูดของอาจารย์เหมือนสายฟ้าที่ฟาดลงกลางใจผม ผมหันไปมองแม่ แม่เองก็เอามือทาบอก ดวงตาเบิกกว้างด้วยความสับสนไม่แพ้กัน แม่รู้เพียงว่าพ่อเป็นคนต่างจังหวัดที่ไม่มีญาติพี่น้อง ย้ายมารับจ้างทำงานก่อสร้างในลพบุรีตั้งแต่เมื่อยี่สิบกว่าปีก่อน ไม่เคยมีใครรู้ว่าก่อนหน้านั้นพ่อเป็นใคร หรือมาจากไหน
“ศาสตราจารย์ครับ… ผมขอร้อง วันนี้เป็นวันของลูกชายผม อย่าพูดเรื่องคนตายไปแล้วเลยครับ” น้ำเสียงของพ่อเปลี่ยนไป มันไม่ได้สั่นกลัวแบบคนจนที่ประหม่าต่อหน้าผู้มีอำนาจ แต่มันเป็นน้ำเสียงที่นิ่งลึก สุขุม และแฝงไปด้วยความเด็ดเดี่ยวอย่างประหลาด
ศาสตราจารย์ธีรเดชมองดูใบหน้าของพ่อ สลับกับมองดูใบประกาศเกียรติคุณวิทยานิพนธ์ยอดเยี่ยมในมือของผม จากนั้นแววตาของอาจารย์ก็เปลี่ยนจากความตกตะลึงเป็นความเข้าใจอันลึกซึ้ง อาจารย์ถอนหายใจยาว พยักหน้าช้าๆ “ได้… แต่หลังเสร็จพิธี ผมขอคุยกับคุณเป็นการส่วนตัว ในฐานะเพื่อนเก่า… ไม่ใช่ในฐานะอาจารย์”
ตลอดช่วงเวลาที่เหลือของพิธีมอบปริญญาบัตร จิตใจของผมไม่ได้จดจ่ออยู่กับชุดครุยหรือคำยินดีรอบข้างเลยแม้แต่น้อย ในหัวของผมมีแต่คำถามมากมายวิ่งวนไปมา ‘ดร.ธนา? มหาวิทยาลัยโตเกียว? อดีตหัวหน้าทีมวิจัย?’ ชายที่ผมเห็นซ่อมสังกะสีหลังคาบ้าน ชายที่เนื้อตัวเหม็นเหงื่อและฝุ่นปูน ชายที่ยอมอดมื้อกินมื้อเพื่อเก็บเงินซื้อหนังสือรวมข้อสอบภาษาอังกฤษให้ผม แท้จริงแล้วเขาคือใครกันแน่?
เมื่อพิธีการสิ้นสุดลง เราทั้งสี่คนย้ายมานั่งที่ห้องทำงานส่วนตัวของศาสตราจารย์ธีรเดช กลิ่นกาแฟดริปและกลิ่นกระดาษหนังสือเก่าคลุ้งอยู่ในห้อง อาจารย์เดินไปปิดประตูลงกลอนอย่างแน่นหนา ก่อนจะหันมามองพ่อที่นั่งนิ่งอยู่บนโซฟาหนัง
“นนท์… เธอรู้ไหมว่าทฤษฎีการกระจายแรงสั่นสะเทือนในอาคารสูงที่เธอใช้เป็นแกนหลักในดุษฎีนิพนธ์ของเธอ แท้จริงแล้วพัฒนามาจากสมการตั้งต้นของใคร?” อาจารย์ธีรเดชเอ่ยถามผมตรงๆ
ผมกลืนน้ำลายลงคอ “มันถูกตีพิมพ์ครั้งแรกโดยทีมนักวิจัยไทย-ญี่ปุ่นเมื่อสามสิบปีก่อนครับ แต่เอกสารวิจัยต้นฉบับขาดหายไป และชื่อของหัวหน้าผู้วิจัยก็ถูกถอดออกจากระบบบันทึกหลังจากโครงการเกิดอุบัติเหตุ…”
“ใช่ และคนที่คิดค้นสมการนั้นขึ้นมา ก็คือคนที่นั่งอยู่ข้างๆ เธอตอนนี้” อาจารย์ธีรเดชชี้ไปที่พ่อ “ธนา คืออัจฉริยะที่หาตัวจับยากที่สุดในรุ่นของเรา เขาได้รับทุนไปเรียนต่อที่ญี่ปุ่นตั้งแต่อายุยังน้อย และกำลังจะก้าวขึ้นสู่จุดสูงสุดในฐานะวิศวกรโครงสร้างระดับโลก แต่แล้ว… โครงการก่อสร้างสะพานแขวนข้ามช่องแคบที่เขาร่วมออกแบบเกิดพังถล่มลงมาระหว่างการก่อสร้าง มีคนงานเสียชีวิตหลายสิบคน”
เสียงลมหายใจของพ่อเริ่มหนักหน่วงขึ้น ร่างกายของเขาสั่นสะท้านขึ้นมาอย่างควบคุมไม่ได้ ความทรงจำอันดำมืดที่ถูกฝังไว้ใต้ชั้นผิวหนังอันหยาบกร้านดูเหมือนจะกำลังปะทุออกมา
“ผลการสอบสวนในตอนนั้น สรุปว่าเกิดจากความผิดพลาดในการคำนวณโครงสร้าง” อาจารย์ธีรเดชพูดต่อด้วยน้ำเสียงเจ็บปวด “ชื่อเสียงของธนาพังทลายในชั่วข้ามคืน เขาถูกดำเนินคดี ถูกยึดใบประกอบวิชาชีพ และกลายเป็นจำเลยสังคม แต่พวกเราในทีมรู้ดี… ว่ามันไม่ใช่ความผิดของเขา มีกลุ่มทุนใหญ่และนักการเมืองแอบเปลี่ยนเกรดเหล็กและลดสเปกคอนกรีตเพื่อโกงกินงบประมาณมหาศาล ธนาพยายามจะเปิดโปงความจริง แต่หลักฐานทั้งหมดกลับถูกทำลาย และเขาก็ถูกข่มขู่เอาชีวิต จนกระทั่งวันหนึ่ง เขาก็หายตัวไปอย่างไร้ร่องรอย… ทิ้งไว้เพียงข่าวลือว่าเขาทนความอับอายไม่ไหวจนกระโดดน้ำฆ่าตัวตายไปแล้ว”
ห้องทั้งห้องตกอยู่ในความเงียบงันอีกครั้ง แม่เอื้อมมือไปกุมมือที่ด้านชาของพ่อไว้ น้ำตาของแม่ไหลอาบแก้มด้วยความสะเทือนใจ ส่วนผมได้แต่นั่งตัวชา สมองพยายามประมวลผลความจริงอันน่าสะพรึงกลัวนี้
“ผมไม่ได้อยากหนี…” ในที่สุด พ่อก็เอ่ยปากขึ้นมา น้ำตาหยดหนึ่งไหลรินผ่านรอยเหี่ยวย่นบนใบหน้า “แต่ในคืนที่ผมกำลังจะนำเอกสารหลักฐานไปส่งให้ตำรวจ มีรถบรรทุกพุ่งชนบ้านพักของผม เพื่อนสนิทของผมที่อยู่ที่นั่นตายคาที่… ผมรู้ทันทีว่าถ้าผมยังสู้ต่อไป ไม่ใช่แค่ผมที่จะตาย แต่ทุกคนที่อยู่รอบตัวผมจะตกอยู่ในอันตราย ผมจึงตัดสินใจทิ้งตัวตนเดิม ทิ้งชื่อ ‘ธนา’ เผาปริญญาบัตรทุกใบ และหนีไปให้ไกลที่สุด”
พ่อหันมามองผม แววตาของเขาเต็มไปด้วยความเจ็บปวดและความรักอันท่วมท้น “พ่อเปลี่ยนชื่อเป็นสมคิด เข้าไปเป็นกรรมกรก่อสร้าง แบกปูน ผสมทราย ยอมให้ร่างกายสกปรกและเหนื่อยล้าทุกวัน เพื่อลงโทษตัวเองที่ไม่สามารถปกป้องชีวิตของคนงานเหล่านั้นได้… พ่อคิดว่าจะใช้ชีวิตที่เหลืออยู่อย่างไร้ค่า ไร้ตัวตน ไปจนวันตาย”
พ่อสูดหายใจลึก กุมมือผมแน่นขึ้น “จนกระทั่ง… วันที่พ่อได้เจอกับแม่ของเอ็ง และได้เห็นเด็กผู้ชายวัยสี่ขวบคนหนึ่งที่ชอบเอาเศษไม้ในเขตก่อสร้างมาต่อเป็นรูปสะพาน… วินาทีนั้น พ่อถึงได้รู้ว่าพระเจ้ายังให้โอกาสพ่อได้มีชีวิตอยู่ต่อ ไม่ใช่เพื่อสร้างสะพานข้ามแม่น้ำอีกต่อไป แต่เพื่อเป็นสะพานให้เด็กคนนี้ก้าวข้ามความยากลำบาก ไปสู่จุดที่สูงที่สุดที่พ่อเคยฝันไว้”